Podrzućmy przykład z życia. Wrzesień 2025 – w przedszkolu pojawił się pomysł, żeby dać rodzicom większy wybór. Szeroki wachlarz zajęć dodatkowych, z jasnym komunikatem: wybierzcie maksymalnie jedne, dwa. Tyle w zupełności wystarczy. I na początku dokładnie tak to wyglądało.

Decyzje były spokojne, przemyślane. Rodzice wybierali coś „na próbę”, coś, co faktycznie miało sens. Dzieci chodziły na jedne zajęcia, czasem na drugie. Całość była w równowadze. A potem zaczęła się codzienność. Dzieci zaczęły zauważać, że inni chodzą na coś jeszcze. Że koleżanka ma taniec, kolega rolki, ktoś inny coś plastycznego. Pojawiały się rozmowy: „ja też chcę”, „to jest fajne”, „dlaczego ja nie chodzę?”.

I w tym miejscu wchodzi bardzo ludzka reakcja. My – jako rodzice – chcemy słuchać. Chcemy, żeby dziecko czuło się zauważone, żeby miało możliwości, żeby nie było pominięte. Trudno powiedzieć „nie”, kiedy coś wydaje się rozwojowe, a dziecko tego chce. Więc dokładamy jeszcze jedne zajęcia. Potem czasem jeszcze jedne. I bardzo często nawet nie zauważamy momentu, w którym przekraczamy tę granicę, którą sami wcześniej uznaliśmy za rozsądną. Z jednych zajęć robią się trzy. Z trzech – cztery. Czasem więcej.

I nagle okazuje się, że dzień dziecka zaczyna wyglądać zupełnie inaczej, niż planowaliśmy. Zamiast przestrzeni między aktywnościami pojawiają się kolejne przejścia. Zamiast czasu na własną zabawę – kolejne „bloki”. Każdy fragment dnia ma swoje zadanie, swoją funkcję, swoje oczekiwanie.

Z perspektywy rozwoju dziecka czas swobodny – ten, który często próbujemy wypełnić – jest jednym z głównych miejsc budowania kompetencji. To właśnie wtedy dziecko podejmuje własne decyzje. Samo organizuje sobie działanie. Napotyka trudności, których nikt wcześniej nie „zaplanował”. Uczy się radzić sobie z nudą, która nie jest brakiem bodźców, tylko początkiem kreatywności. To w swobodnej zabawie pojawia się negocjowanie zasad, rozwiązywanie konfliktów, próby i błędy, które nie są oceniane. To tam dziecko buduje wewnętrzną motywację – robi coś nie dlatego, że ktoś to zaplanował, tylko dlatego, że samo chce.

Z punktu widzenia neuronauki to właśnie takie sytuacje najmocniej wspierają rozwój mózgu. Bo wymagają łączenia różnych obszarów: emocji, ruchu, myślenia, relacji. Tego nie da się w pełni odtworzyć w trzydziestominutowym bloku zajęć.

I to prowadzi do kolejnego wniosku. Nie chodzi o to, że zajęcia są „złe”. One mają swoją wartość. Dają kontakt z umiejętnością, pokazują nowe obszary, inspirują. Ale jeśli zaczynają dominować, to zaczynają wypierać coś, czego nie da się zastąpić – czasu, w którym dziecko samo „układa” to wszystko w sobie.

Dlatego decyzja o ograniczeniu zajęć dodatkowych nie wynika z przekonania, że rozwój nie jest ważny. Wręcz przeciwnie. Wynika z przekonania, że rozwój dziecka to coś więcej niż suma aktywności wpisanych w grafik.

I właśnie dlatego dokładanie kolejnych zajęć, które wracają do tych samych obszarów w krótkich, zamkniętych blokach, zaczyna mieć coraz mniejszą wartość. Nie dlatego, że są złe. Tylko dlatego, że zatrzymują się na poziomie wykonania, zamiast dojść do poziomu zrozumienia. A do tego drugiego potrzebna jest rzecz, której nie da się zaplanować w 30 minutach. Czas i przestrzeń.

Decyzja o ograniczeniu zajęć dodatkowych jest więc próbą uporządkowania tej rzeczywistości, a nie jej zubożenia. To nie jest krok w stronę „mniej rozwoju”. To jest krok w stronę większej jakości tego rozwoju. Bo w pewnym momencie problemem przestaje być brak możliwości. Problemem staje się ich nadmiar.

Kiedy dzień dziecka jest wypełniony kolejnymi aktywnościami, nawet jeśli każda z nich osobno jest wartościowa, to razem zaczynają się znosić. Nie zostawiają miejsca na to, żeby coś się naprawdę utrwaliło, żeby dziecko mogło coś przetworzyć, zrozumieć, „ułożyć w sobie”. Dlatego ta decyzja nie polega na tym, żeby zabrać dzieciom dostęp do rozwoju. Polega na tym, żeby przestać dokładać rzeczy, które powielają to, co już się dzieje w ciągu dnia – tylko w innej, bardziej sformalizowanej formie. I jednocześnie zostawić te aktywności, które wnoszą coś jakościowo innego. Takiego, czego rzeczywiście brakuje w codziennym rytmie.

Dobrym przykładem są rolki.
Na pierwszy rzut oka to po prostu kolejna forma ruchu. Ale kiedy przyjrzeć się bliżej, widać, że to doświadczenie działa na wielu poziomach jednocześnie. To intensywna praca nad równowagą – dziecko cały czas szuka stabilności, uczy się kontrolować ciało w ruchu. Wzmacniają się mięśnie głębokie, które odpowiadają za postawę i ogólną sprawność. Aktywuje się układ przedsionkowy, odpowiedzialny za orientację w przestrzeni, oraz propriocepcja – czyli zdolność czucia własnego ciała bez patrzenia. Ale to tylko jedna warstwa. Druga dzieje się w głowie dziecka. Bo jazda na rolkach wymaga koncentracji, przewidywania, planowania ruchu. Dziecko musi myśleć: gdzie postawić nogę, jak utrzymać równowagę, co zrobić, żeby się nie przewrócić – albo jak się podnieść, kiedy już się przewróci. I tu pojawia się coś, czego nie da się „nauczyć na zajęciach” w klasycznym rozumieniu – upadki – nie takie symboliczne, tylko bardzo konkretne. I moment, w którym dziecko samo podejmuje decyzję, czy spróbować jeszcze raz. To jest doświadczenie, które buduje odporność psychiczną, wytrwałość, poczucie sprawczości. Pokazuje, że trudność jest częścią procesu, a nie sygnałem, że coś poszło nie tak. Do tego dochodzi jeszcze aspekt społeczny. Dzieci uczą się funkcjonować w grupie, czekać na swoją kolej, obserwować innych, porównywać się – czasem się śmiać, czasem frustrować, ale cały czas być w relacji. I nagle okazuje się, że jedna aktywność obejmuje bardzo szeroki zakres rozwoju – fizyczny, poznawczy, emocjonalny i społeczny.

Dlatego to nie jest „kolejna umiejętność do odhaczenia”. To jest doświadczenie, które buduje fundamenty. I właśnie takie aktywności mają sens w kontekście dnia dziecka, który już jest bogaty w inne formy nauki. Nie dokładamy więcej tego samego. Szukamy tego, czego naprawdę brakuje.